Παπαπαναγιώτου Κ.: "Μαντείο Τροφωνίου"

ΜΑΝΤΕΙΟ ΤΡΟΦΩΝΙΟΥ
papanagiotou_manteiotrofoniou.pdf (download it as pdf file)

Το Μαντείο Τροφωνίου βρίσκεται στα Ν.Δ. της Λιβαδειάς κάτω από το Ενετικό Φρούριο, (η ακριβής βέβαια θέση δεν έχει βρεθεί), μαζί με τις πηγές του ποταμού "Έρκυνα", τις πηγές της "Λήθης" και της "Μνημοσύνης". Το ποτάμι Έρκυνα κατά τον Παλαμά ήταν η παιδούλα του Ελικώνα, το ονόμαζαν και "Παρθένο ποτάμι" γιατί συνεχώς ανανεωνόταν και ανανεώνεται.

Η Λήθη κατά τη Μυθολογία ήταν κόρη της Έριδας και μητέρα των Χαρίτων. Η "Μνημοσύνη" ήταν κόρη του Ουρανού και της Γης.
Τις πηγές τις χρησιμοποιούσε το Μαντείο γιατί πίστευε πως είχαν δύναμη: Ο εξεταζόμενος πίνοντας νερό από την πηγή της "Λήθης" θα ξεχνούσε κάθε σκέψη που τον βασάνιζε θα πήγαινε στο βάθος του ασυνειδήτου και έτσι ήρεμος και ήσυχος θα συγκεντρωνόταν και θα αφομοίωνε ό,τι θα του έλεγε ο Μάντης.

Την ονομασία "Λήθη" την πήρε από την πηγή που υπήρχε στον Άδη, από την οποία οι νεκροί έπιναν το νερό για να ξεχάσουν τη ζωή που πέρασαν στη γη.

Πίνοντας νερό από την πηγή της "Μνημοσύνης" επανήρχετο η διατεταραγμένη μνήμη και ο εξετασθείς από το Μαντείο θα έλεγε όταν θα εξήρχετο τον Χρησμό του Μαντείου που τόσο ανυπόμονα περίμεναν να ακούσουν.

Την ονομασία "Μνημοσύνη" την πήρε από τη σύζυγο του Διός Μνημοσύνη με την οποία ο Δίας απέκτησε τις 9 Μούσες που κατοικούσαν στον Ελικώνα. Λέγεται ότι οι πηγές της "Λήθης" και της "Μνημοσύνης" ενώθηκαν ύστερα από ένα σεισμό και έτσι ενίσχυσαν και ενισχύουν το ρεύμα του ποταμού Έρκυνα.

Ο Hettner για το ποτάμι Έρκυνα περιέγραψε: κελαρίζει το ρυάκι του σαν σε όνειρο, ονειρευόμουν σαν να βρέθηκα ξαφνικά σε μια από τις απαράμιλλες ορεινές πολίχνες της Σαβοΐας. Εδώ στη Λιβαδειά είχε το θρόνο ο Τροφώνιος, ένας Θεός της Μαντείας και της αποκάλυψης των μελλόντων".

Η Μυθολογία ήταν η πρώτη λογική για την εποχή εκείνη έκφραση του ανθρώπου. Ήταν η ερμηνεία των γεγονότων και των φαινομένων, ήταν η διαμόρφωση της πολιτιστικής και κοινωνικής ζωής του ανθρώπου.

Το Μαντείο Τροφωνίου άρχισε να χρησμοδοτεί κυρίως από το 1214 π. Χ. μέχρι το 1184 π. Χ., έτος που τελείωσε ο Τρωικός πόλεμος. Το Μαντείο ήταν ένας Ιερός Χώρος όπου εδίδοντο οι χρησμοί και ειδικότερα ήταν το Ιερό όπου ο Θεός με ενδιάμεσο τον Μάντη ή την Μάντιδα που ήσαν πρόσωπα ιερά, τους είχε δώσει το χάρισμα να επικοινωνούν μαζί του για να ερμηνεύουν το Χρησμό που έστελνε ο Θεός στους ανθρώπους γιατί τα λόγια του Χρησμού ήσαν ακατάλυπτα στον κοινό άνθρωπο που τα άκουγε.
Οι άνθρωποι της τότε εποχής δεν έκαναν καμία ενέργεια και καμία κίνηση αν δεν συμβουλεύονταν τον Μάντη, ο οποίος έλυνε τα προβλήματα του ανθρώπου, το μέλλον του, καθώς και το μέλλον του τόπου με την επέμβαση βέβαια του Θεού. Αργότερα καθιερώθηκε από τον Θεό Απόλλωνα η "Πυθία". Η Πυθία ήταν μια γυναίκα που πίστευαν ότι μιλούσε με το Θεό υπό την έμπνευση του Απόλλωνα. Έδρα της Πυθίας ήταν το Μαντείο των Δελφών.

Ο Απόλλωνας ήταν ο Θεός του "Φωτός", της "Μουσικής" και της "Μαντικής".

Η Πυθία εκστασιαζόταν, έβγαζε άναρθρες κραυγές τις οποίες μετέγραφαν οι ιερείς του Μαντείου, τις επεξεργάζονταν για να διατυπώσουν το χρησμό, δίδοντας τον στον Μάντη ή την Μάντιδα. Οι άναρθρες κραυγές της εκστασιαζομένης Πυθίας ήσαν μια τελετουργία εντυπωσιασμού. Η δε έκσταση που υφίστατο η Πυθία ήταν ενέργεια και επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος. Η εκστασιαζόμενη ζούσε στο δικό της κόσμο, ζούσε σε πελάγη ευτυχίας όπως ακριβώς ζει σήμερα ο άρρωστος που βρίσκεται σε Μανιακή φάση ή στη φάση της ευφορίας που βρίσκεται ο χρήστης των ναρκωτικών ουσιών. Για να έφτανε ο εξεταζόμενος στο Μαντείο Τροφωνίου ακολουθούσε τη σημερινή οδό Τροφωνίου που αρχίζει από την πλατεία Αθανασίου Διάκου που είναι στην Ιερά Μητρόπολη και συνέχιζε την οδό όπου έβλεπε το ποτάμι Έρκυνα που με τις υδατοπτώσεις και τότε και τώρα χάριζε και χαρίζει στον επισκέπτη τόσο τη δροσιά όσο και τη μαγευτική θέα με το ακατάπαυστο μουρμούρισμα που κάνουν τα γάργαρα νερά του. Φτάνοντας στο καμπυλωτό γεφύρι είχε και έχει ήδη φτάσει στο πιο όμορφο ειδυλλιακό χώρο, το σημερινό Τουριστικό Περίπτερο που είναι σκεπασμένο από τα αιωνόβια πλατάνια και την εξωτική τοποθεσία τη γνωστή "Κρύα" η οποία σήμερα έχει πολύ αξιοποιηθεί με το κολυμβητήριο, το θερινό θέατρο κ. ά.

Για το Τροφώνιο, αγαπητοί μου, ποικίλες είναι οι παραδόσεις για το γενεαλογικό του δέντρο. Τροφώνιος ετυμολογικά σημαίνει τροφή ωνούμαι δηλαδή τροφή αγοράζω και θρέφω.

Ο Τροφώνιος κατά μία παράδοση λέγεται ότι ήταν γιος του Βασιληά του Ορχομενού Εργίνου και αδερφός του Αγαμήδη και του Αζέα. Ο Εργίνος ήταν πρωτότοκος γιος του Ποσειδώνα. Σύμφωνα με το χρησμό που πήρε από το Μαντείο των Δελφών παντρεύτηκε και απέκτησε τον Τροφώνιο, τον Αγαμήδη και τον Αζέα. Κατ' άλλη παράδοση φέρεται ως γιος του Απόλλωνα και της Επικάστης, όπως ονόμαζε ο Όμηρος την Ιοκάστη. Κατ' άλλη τέλος παράδοση ήταν γιος του Βάκχου και της Περσεφόνης. Λέγεται πως η Δήμητρα η Θεά της Γεωργίας ήταν τροφός του Τροφωνίου.

Ο Τροφώνιος μαζί με τον αδελφό του Αγαμήδη εθεωρούντο οι καλύτεροι Αρχιτέκτονες οι οποίοι εκτός από την κατασκευή του Ναού του Απόλλωνα στους Δελφούς, κατασκεύασαν το Μαντείο Τροφωνίου στη Λιβαδειά και τον θάλαμο της Αλκμήνης στη Θήβα.
Ο Τροφώνιος και ο Αγαμήδης βασίλεψαν στον Ορχομενό 11 χρόνια, από το 1225-1214 π. Χ. Προς τιμήν του Τροφωνίου εγένοντο οι "Λατρείες των Τροφωνίων", που περιελάμβαναν αγώνες κυρίως Ιππικούς και Μουσικές εκδηλώσεις.
Στην Αρχαιότητα στην Ελλάδα καθώς και σε άλλες χώρες όταν άκουγαν βροντές, αστραπές ή έβλεπαν έκλειψη ηλίου κ.ά. πίστευαν πως ήταν θεϊκά σημάδια. Αυτό βέβαια ήταν επόμενο, πρώτον γιατί οι άνθρωποι τότε στην πλειοψηφία ήσαν αγράμματοι και δεύτερον, γιατί η Επιστήμη σε πολλούς τομείς όπως και σ' αυτόν δεν είχε εξελιχθεί σε τέτοιο βαθμό ώστε να δώσει τη σωστή Επιστημονική εξήγηση γι' αυτό και κατέφευγαν στα Μαντεία και έλυναν τα προβλήματα τους, ατομικά ή γενικά. Και σήμερα δυστυχώς παρά την Επιστημονική εξέλιξη, έχουμε ανθρώπους κατώτατης Πνευματικής στάθμης και ανθρώπους με ανολοκλήρωτη την προσωπικότητα τους, που επηρεάζονται από Παρα-Χριστιανικές παράνομες Οργανώσεις, πουλώντας όλα τα υπάρχοντα τους στους δήθεν Εκπροσώπους του Θεού για να εξασφαλίσουν τον Παράδεισο, άλλους που καταφεύγουν στις χαρτορίχτρες και τις καφετζούδες για να λύσουν τα προβλήματα τους και άλλους τέλος που καταφεύγουν στα ροζ τηλέφωνα των Μ.Μ.Ε. με συγχωρείται λάθος, Μ.Μ. Τύφλωσης για να λύσουν τα νοσηρά ερωτικά τους πάθη.

Ο Χριστιανισμός όπως ξέρουμε δέχεται την Παλαιά Διαθήκη, αρνείται όμως την ύπαρξη και τη δράση των Μαντείων με Προφητικές ικανότητες. Μετά τον Χριστό δεν υπάρχουν Προφήτες. Όσοι προσκυνούν τα είδωλα εν ονόματι του Χριστού αποτελούν παρέκκλιση της Θρησκευτικής Πίστης. Τα Μαντεία με τους Χρησμούς που έδιναν αποτελούσαν αντικείμενο λύσεως των προβλημάτων τους γιατί πίστευαν πως ο Θεός έδινε την Προφητική δύναμη στους Ιερείς, οι οποίοι με εντολή του Μάντη την έλεγαν στον εξεταζόμενο ύστερα βέβαια από ορισμένη υποχρεωτική διαδικασία και τελετουργία την οποία ακολουθούσαν.

Το Μαντείο Τροφωνίου κατά τον Περιηγητή Παυσανία ανακαλύφθηκε από το εξής περιστατικό: Οι Βοιωτοί υπέφεραν από ανομβρία δύο συνεχή χρόνια και η παραγωγή τους είχε φθάσει στο μηδέν. Αποφάσισαν και πήγαν να ρωτήσουν την Πυθία στο Μαντείο των Δελφών, τί έπρεπε να κάνουν, για να σταματήσει το κακό.

Η Πυθία τους είπε πως τη λύση θα τους τη δώσει το Μαντείο Τροφωνίου της Λιβαδειάς. Κανένας όμως δεν ήξερε την ύπαρξη του και τη θέση του. Ο Σαών από το Ακραίφνιο ακολούθησε ένα σμήνος από μέλισσες που τον οδήγησαν στο σπήλαιο που ήταν στην περιοχή της Κρύας και εκεί βρήκε το Μαντείο.

Ακολουθώντας τα λεγόμενα από το Τροφώνιο η Βοιωτία γέμισε από αγαθά και ο Τροφώνιος από τους Βοιωτούς λατρεύτηκε ως Θεός. Ο Σαών έμεινε στο Μαντείο ως Ιερέας. Από το Τροφώνιο διδάχτηκε τη λατρεία και τον τρόπο άσκησης του Χρησμού. Ο Χρησμός που έδινε το Μαντείο Τροφωνίου κατά τον Παυσανία ήταν κυρίως Χρησμός για την υγεία, τη θεραπεία των ασθενών και την προφύλαξη από κάθε κίνδυνο που απειλούσε τον άνθρωπο και τη Χώρα.

Ιστορικά σας λέω ότι το Μαντείο Τροφωνίου κατεστράφη το 267 μ.Χ. από τη βαρβαρική επιδρομή των Ελούρων. Οι Ιερείς το ξανάχτισαν χωρίς όμως να έχει την πρώτη του λαμπρότητα. Και τώρα θα σας περιγράψω πώς έμπαιναν και πώς έβγαιναν από το Μαντείο.

Ο Περιηγητής Παυσανίας 110-180 ο οποίος πέρασε από τη Βοιωτία το 174 μ.Χ. και έγραψε τα "Βοιωτικά" περιγράφει την είσοδο και έξοδο του εξεταζομένου.

Για να πάρει το Χρησμό ο εξεταζόμενος έμενε μέσα στο ιερό οίκημα του "αγαθού δαίμονα" και της "αγαθής τύχης". Στο οίκημα αυτό έπρεπε να έμενε καθαρός, να μην έκανε θερμά λουτρά και να έκανε μπάνιο μόνο στο ποτάμι "'Ερκυνα" το οποίο εθεωρείτο ιερό ποτάμι.

Όταν ήταν έτοιμος για να κατέβει στο Μαντείο, προσέφερε θυσίες τόσο στο Τροφώνιο, όσο και στο Δία, στον Απόλλωνα, στον Κρόνο, στην Ήρα, στον Ηνίοχο και στη Δήμητρα. Οι θυσίες ήσαν πράξεις εξευμενισμού.

Τη νύχτα που γινόταν η κατάβαση θυσιαζόταν ένα κριάρι μέσα στο λάκκο. Αν τα εντόσθια του κριαριού έδειχναν καλά σημεία, τότε οι Ιερείς έλεγαν πως είχε ελπίδες ότι θα έπαιρνε το Χρησμό.

Η κάθοδος στο Μαντείο γινόταν ως εξής: Τη νύχτα οδηγούσαν τον εξεταζόμενο στο ποτάμι "Ερκυνα". Εκεί τον άλειφαν με λάδι και τον έλουζαν: "ελαίω χρίουσι και λούωσι" δύο νεαρά παιδιά ηλικίας γύρω στα 13 χρόνια που ονομάζοντο "Ερμες". Η πράξη αυτή στο ποτάμι είχε το χαρακτήρα της σημερινής βάπτισης και ελαιόχρισης. Στη συνέχεια οδηγείτο από τους Ιερείς στις πηγές που ήταν η μία κοντά στην άλλη, στις πηγές της "Λήθης" και της "Μνημοσύνης".

Από την πηγή της "Λήθης" έπινε νερό για να ξεχάσει όλα όσα είχε σκεφτεί στη ζωή του, ενώ από την πηγή της "Μνημοσύνης" έπινε νερό για να θυμηθεί όλα όσα είχε δει και είχε ακούσει από το Μαντείο Τροφωνίου. Στη συνέχεια έβλεπε το άγαλμα του "Δαίδαλου". Η ιστορία του Δαίδαλου είναι φορτωμένη με πολλά μυθικά στοιχεία. Γεγονός είναι ότι ο Δαίδαλος ήταν γνωστός από την κατασκευή του Κρητικού Λαβύρινθου.

Μετά ο εξεταζόμενος αφού προσευχόταν προχωρούσε στο Μαντείο ντυμένος με λινό πουκάμισο και ντόπια παπούτσια.

Το Μαντείο περιβαλλόταν από μαρμάρινο κρηπίδωμα χωρίς περιφέρειες και το ύψος του ήταν λιγότερο από 1 1/2 μέτρο. Στην κρηπίδα υπήρχαν οβελίσκοι χάλκινοι που συνδέονταν μεταξύ τους με χάλκινες ζώνες. Ανάμεσα τους ήσαν κατασκευασμένες πόρτες. Μέσα στο περιτείχισμα υπήρχε τεχνητό χάσμα της γης. Το σχήμα του οικοδομήματος έμοιαζε με φούρνο και είχε βάθος γύρω στα εξ μέτρα.

Για να κατέβει στο Τροφώνιο ο εξεταζόμενος χρησιμοποιούσε μια πολύ στενή και ελαφρά σκάλα. Μετά την κάθοδο από την σκάλα υπήρχε μια τρύπα μεταξύ εδάφους και οικοδομήματος πλάτους περίπου 50 πόντους και ύψους 25 πόντους. Για να κατεβεί έπρεπε να πλαγιάσει στο έδαφος και να κρατάει στα χέρια του πίτες ζυμωμένες με μέλι, που τα πρόσφερε στα ακίνδυνα ιερά φίδια που βρίσκονταν στον τάφο. Τα φίδια μυθολογικά ήσαν ιερά και συνυπήρχαν σε κάθε ιερό Τέμενος.

Καθώς ο εξεταζόμενος κατέβαινε, τα πόδια του τα είχε τεντωμένα και σερνόταν με τη μέση για να μπορέσει να περάσει τα γόνατα του μέσα στην τρύπα. Εκεί σε μια τέτοια κατάσταση προσπαθούσε να θυμηθεί όλα όσα είχε δει και είχε ακούσει.
Μετά την άνοδο από το Μαντείο ετοποθετείτο από τους Ιερείς στο θρόνο της "Μνημοσύνης" όπου υπεβάλλετο σε ερωτήσεις για τα όσα είχε δει και είχε ακούσει και όταν οι Ιερείς διαπίστωναν ότι είχε συνέλθει με εντολή του Μάντη του έδιναν το Χρησμό. Στη συνέχεια τον έδιναν στους αναμένοντας τον, οι οποίοι με εντολή των Ιερέων τον πήγαιναν στο Ναό "του αγαθού Δαίμονα" και "της Αγαθής Τύχης". Οι αναμένοντες έβλεπαν την αλλαγή και περίμεναν να συνέλθει, οπότε τον ρωτούσαν και αυτός τους έλεγε άχρωμα και σιγά-σιγά όσα είδε, όσα άκουσε και μετά τους έλεγε το Χρησμό, οπότε ενεργούσαν ανάλογα για να πετύχουν αυτό που ήθελαν. Ύστερα βέβαια από τόσες ταλαιπωρίες με τέτοιες συνθήκες και ιεροτελεστίες ήταν επόμενο ο εξεταζόμενος να υποστεί διαταραχές κυρίως σωματοψυχικές με έκδηλη τη Μελαγχολία και την αλλαγή της προσωπικότητας.

Εάν ο εξεταζόμενος ήταν συναισθηματικός τύπος επηρεαζόταν περισσότερο από τους μυστηριώδεις αναστεναγμούς και από τις δυσνόητες φωνές που άκουγε μέσα σ' αυτούς τους στενούς σκοτεινούς χώρους, που έπαιρναν τη μορφή των ακουστικών ψευδαισθήσεων χωρίς βέβαια να έφταναν στην προστακτική μορφή• γι' αυτό και η ψυχική διαταραχή επανήρχετο στα φυσιολογικά πλαίσια διατηρείτο όμως η κατάθλιψη η οποία τον είχε κάνει λιγομίλητο, σκεπτικό και αγέλαστο, γι' αυτό και οι Αρχαίοι μας Έλληνες, όταν ήθελαν να χαρακτηρίσουν κάποιον ως απόκοσμο και συνοφρυωμένο, έλεγαν "Εις Τροφώνιον μεμάντευται" και σας λέω όλο το λεχθέν: "Ες Τροφώνιον μεμάντευται επί των συνανθρώπων και των αγέλαστων. Οι γαρ ες Τροφωνίου κατιόντες αγέλαστον τον εξής διετέλουν χρόνον".

Οι Αρχαίοι μας Πρόγονοι ήσαν οι πρώτοι που δίδαξαν για την αλλαγή της προσωπικότητας. Δεν άφηναν τίποτε που να μην το σκεφθούν, να το πουν, να το γράψουν ακόμη και να το δημιουργήσουν.

Ο Άγγλος συγγραφέας Όσκαρ Ουάιλντ, Ιρλανδικής καταγωγής, είχε πει: κάθε νεάτροπο που υπάρχει στην εποχή μας το οφείλουμε στους Αρχαίους Έλληνες.

Ο Goettling έγραψε: ολόκληρη η Ελλάδα φαίνεται στα μάτια μας ένα τεράστιο μνημείο του Πνεύματος και της δημιουργικής θέλησης του Αρχαίου Έλληνος.

Ο Σύγχρονος Φιλόσοφος Μπέρναντ Ράσσελ, είχε διακηρύξει: Οι Αρχαίοι Έλληνες είπαν όλα τα σπουδαία και σημαντικά πράγματα που έχουν ποτέ ειπωθεί. Από κει και πέρα, όποιος νομίσει πως λέει κάτι πρωτότυπο, το κάνει κινδυνεύοντας.
Επειδή για τους αγέλαστους του Τροφωνίου τότε ήταν άγνωστη η Ψυχοθεραπεία, η οποία θα εμπλούτιζε την προσωπικότητα και θα τους έκανε να προσαρμοστούν στην κοινωνική πραγματικότητα, όπως άγνωστη ήταν και η χρήση των θυμοαναληπτικών που θα τους έκανε χαρούμενους, τα άτομα αυτά έμεναν αγέλαστα με ελάχιστη επαφή και ελάχιστο ενδιαφέρον για τα οικογενειακά και κοινωνικά προβλήματα.

Για την επιρροή του Μαντείου Τροφωνίου θα σας πως τα εξής περιστατικά. Κατά τον Περιηγητή Παυσανία, οι Θηβαίοι πριν από τη μάχη στα Λεύκτρα της Βοιωτίας, έστειλαν στο Μαντείο Τροφωνίου άνθρωπο να πάρει το χρησμό για να ενεργήσουν ανάλογα και να νικήσουν τους Λακεδαιμόνιους. Σύμφωνα με το Χρησμό που δόθηκε την παραμονή της μάχης στον Επαμεινώνδα, επήλθε η Σπαρτιατική πανωλεθρία από τον Βοιωτικό Στρατό με επικεφαλής τους 7 Βοιωτάρχες.

Στο Μαντείο Τροφωνίου είχε προσφύγει και ο Μεσσήνιος ήρωας Αριστομένης, ο οποίος σύμφωνα με το Χρησμό, όπως περιγράφει ο Παυσανίας βρήκε τη χαμένη ασπίδα.

Στο Μαντείο είχε προσφύγει και ο Φιλόσοφος Ερμόδωρος για να πάρει το Χρησμό προκειμένου να σώσει το μοναχογιό του που ήταν βαριά άρρωστος. Ακολουθώντας την όλη διαδρομή και τελετουργία είχε υποστεί την επίδραση στη σωματοψυχική του σφαίρα και είχε μείνει απαθής, αδιάφορος και λιγομίλητος σε όλη του τη ζωή.

Οι Βοιωτοί έτρεψαν σε φυγή τους Θράκες αφού τους μέθυσαν γιατί από το Τροφώνιο πήραν τον εξής Χρησμό: "Διόνυσον έσεσθαι βοηθόν".
Ο Φίλιππος Β', πατέρας του Μ. Αλεξάνδρου πήρε από το Μαντείο Τροφωνίου τον εξής Χρησμό: "Να προφυλάγεσαι από το άρμα"• και από την ημέρα εκείνη ο Φίλιππος δεν ανέβηκε σε άρμα.

Κατά τον Ηρόδοτο ο βασιλιάς της Λυδίας και ο Μαρδόνιος Πέρσης στρατηγός του 5ου αιώνα π.χ. συμβουλεύτηκαν και αυτοί το Μαντείο Τροφωνίου για να ενεργήσουν σύμφωνα με το Χρησμό που θα έπαιρναν για να κέρδιζαν τις μάχες, όπως και τις κέρδισαν.
Όπως λοιπόν καταλαβαίνετε και το Μαντείο Τροφωνίου ήταν γνωστό, εκτός Ελλάδος. Λέγεται ότι το Μαντείο Τροφωνίου συγκοινωνούσε με το Μαντείο των Δελφών, με υπόγεια διαδρομή και τούτο για να συνεννοούντο το γρηγορότερο οι Ιερείς μεταξύ τους για το χρησμό που θα έδιναν. Τούτο όμως είναι τελείως αναληθές, το αναφέρει άλλωστε και ο Ρωμαίος Ιστορικός Πλίνιος ο οποίος έγραψε: Πώς μπορούσε την τότε εποχή με τις τότε τεχνικές γνώσεις, να υπήρχε υπόγειος διάδρομος μήκους 45 χιλιομέτρων που να επέτρεπε τον καλπασμό στον βιαστικό καβαλάρη;

Οι έρευνες για να βρεθεί η ακριβής θέση του Τροφωνίου άρχισαν το καλοκαίρι του 1797, όταν στη Λιβαδειά πήγε ο πρώτος Ερευνητής, ο Γάλλος Πρόξενος στην Αθήνα, Φωβέλ, ο οποίος άρχισε τις ανασκαφές. Ο Βοεβόδας όμως της Λιβαδειάς του αρνήθηκε να μετακινήσει χώματα κοντά στη δεξαμενή.

Το 1802 ο Ερευνητής και Περιηγητής Κλαρκ άρχισε να σκάβει τη σπηλιά που βρισκόταν δίπλα στη δεξαμενή και ζήτησε βοήθεια από τους εργάτες ο μόνος που τον βοήθησε ήταν ένας ονόματι Κριπς, ο οποίος μπήκε στη σπηλιά, αναμοχλεύοντας όμως με ένα μακρύ ξύλο, βρήκε την είσοδο φραγμένη, οπότε εγκατέλειψε την προσπάθεια.
Ύστερα από ένα χρόνο, ακολούθησε ο περίφημος σε εμάς Λόρδος Έλγιν, ο γνωστός με τα κλεμμένα Ελγίνεια μάρμαρα, ο οποίος θέλησε να κάνει ανασκαφές για να ερευνήσει το περιεχόμενο με σκοπό τη γνωστή του τακτική, την κλοπή. Βοηθό του είχε τον Ιταλό Πράκτορα Τζιοβάνι Λουζιέρι. Για να μη βρει μάλιστα εμπόδια από τους Δημογέροντες χάρισε στην πόλη ένα ρολόι στημένο στη θέση του σημερινού ρολογιού.

Οι Δημογέροντες όμως με επικεφαλής τον Αγά του απαγόρευσαν να συνεχίσει τις ανασκαφές με το αιτιολογικό ότι θα τον εμπόδιζε η δεξαμενή που βρισκόταν μπροστά στο Μαντείο. Ήξεραν ότι ο Έλγιν, αν και γνώριζε ότι η Αρχαιοκαπηλεία με ειδικό Νόμο ετιμωρείτο, εν τούτοις ο ασυνείδητος αρχή είχε "το λάδωμα", με σκοπό την "κλοπή".

Ο William Haygarth στο Ταξιδιωτικό του ποίημα "Greece a poem", το 1814 έγραψε: "Προχωρώ και συναντώ μόνο μια σπηλιά, όχι όμως το Μαντείο Τροφωνίου, όπου ο Τροφώνιος, ψιθύριζε τα μαντεύματά του".

Ο Thurner το 1820 επισκέφθηκε τη μεριά που πίστεψε πως ήταν το Μαντείο Τροφωνίου και όταν ρώτησε ένα στρατιώτη αρβανίτη από τη Βοιωτία που ήταν στην Κρύα, πού είναι το Τροφώνιο Μαντείο; ο Στρατιώτης του είπε: Μερικοί Φράγκοι είχαν περάσει πριν 3-4 χρόνια, πήραν μόνο νερό από τη σπηλιά και έφυγαν, δεν κατάλαβα όμως γιατί το πήραν.
Για να βρουν τη θέση του Μαντείου ασχολήθηκαν και οι Οδ. Ανδρούτσος και Αθ. Διάκος, οι προσπάθειες τους όμως απέβησαν άκαρπες.

Το 1822 έφτασε στη Λιβαδειά ο άνθρωπος που ανακάλυψε το Άργος, την Ιθάκη και το θησαυρό του Μινύα, (Μυθικός Βασιλιάς του Ορχομενού, ο οποίος κατασκεύασε λίθινο τάφο για υποδοχή των χρημάτων, όπως γράφει ο Παυσανίας στα "Βοιωτικά"), ο άνθρωπος που έφερε σε φως τους τάφους των Μυκηνών και τα τείχη της Τροίας του Πριάμου, ο Έρικ Σλήμαν, αλλά και εκείνου οι έρευνες απέτυχαν.

Το 1824, δύο Βοιωτοί από τη Λιβαδειά, ο φιλόλογος Γιάννης Καβράκης και ο νομικός Στάθης Γιατράς ερεύνησαν την περιοχή χωρίς όμως κανένα αποτέλεσμα και αυτοί.

Το 1912, η Αρχαιολογική Εταιρεία με επίβλεψη του αρχαιολόγου, Αντώνη Κεραμόπουλλου έκανε έρευνα χωρίς όμως να βρει τη θέση του Μαντείου.

Τελευταία με άδεια του αρμόδιου Υπουργείου ασχολήθηκε και ο Λιβαδείτης Στάθης Βαλλάς. Με τις έρευνες που έκανε έγραψε πως το Μαντείο Τροφωνίου, βρίσκεται υπέρ το Άλσος, στο Λόφο Προφήτης Ηλίας, την ακριβή όμως θέση δεν τη βρήκε.
Κατά τον αείμνηστο Τάκη Λάππα, το Μαντείο Τροφωνίου κρατάει κλειστή την πόρτα στους Ερευνητές του.

Οι γεωλογικές μεταβολές του πανδαμάτορα χρόνου από διαβρώσεις, σεισμούς, κ.ά. άλλαξαν το περιβάλλον γι' αυτό είναι δύσκολο, αν όχι αδύνατο να βρεθεί η θέση του Τροφωνίου Μαντείου• το μόνο που είναι γνωστό είναι ότι στους Δελφούς βρίσκεται το κρηπίδωμα του Μαντείου Τροφωνίου.

Τελειώνοντας αγαπητοί μου, θέλω να σας ευχαριστήσω για την υπομονή που είχατε να με ακούσετε, γιατί ξέρω ότι το θέμα μου ήταν κουραστικό, έπρεπε όμως να γίνει γνωστό, γιατί η Βοιωτία είναι πλούσια σε όλους τους τομείς από αρχαιοτάτων χρόνων. Γι' αυτό και σαν Βοιωτοί, είμαστε υπερήφανοι για την καταγωγή μας.

Κ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ (Νευρολόγος- Ψυχίατρος):

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1. Αναστασίου Γ, Επισκέψεις του Άγγλου Περιηγητή Τ. Smart Hughes από τη Βοιωτία, 1813.
2. Βαλλά Στάθη, Το Μαντείο Τροφωνίου, 1961-65.
3. Βαλλά Στάθη και Φαράκλα, Περί του Μαντείου Τροφωνίου εν Λεβάδεια, 1969.
4. Βαλλά Στάθη, Μαντείο: Άδυτο του Τροφωνίου. Εφημερίδα: Παρατηρητής, 1994.
5. Βαλλά Στάθη, Τροφώνεια και Επιτύμβιο. Εφημερίδα: Παρατηρητής, 1995.
6. Βαλλά Στάθη, Αρχαιολογικά Μνημεία της Λεβαδείας. Το Ιερόν. Εφημερίδα: Παρατηρητής.
7. Ενεπεκίδης Πολυχρ., Goettling Karl. Η Βοιωτία του 19ου αιώνα.
8. Cockerell C, Travels in Southern Europe and the Levant, London 1903.
9. Ζάζα Ασπασία, Α πάλλων, 1985.
10. Haygarth William, Greece: a poem, London, 1814.
11. Hettner Hermann, Η Βοιωτία του 19ου αιώνα.
12. Κακριδή Γ, Ομηρικά θέματα, 1954.
13. Κακριδή Γ, Ιστορίες Ηροδότου, 1964.
14. Mayer-Gross, Ψυχιατρική, 1960.
15. Μιχαήλ Αριστ. Από το έργο του Μαντείου Τροφωνίου. Στο Περιοδικό: Νέα Εστία. Κίσκυρα Γιάννη, 1931.
16. Μουρίκη Κ., Μαντείο Τροφωνείου. Περιοδικό: Α. Κατσώνης, 1963.
17. Μπίστολα Σ., Τροφώνιος, 1985.
18. Ουάιλντ Όσκαρ, Woman s world, 1880.
19. Παυσανία, Βοιωτικά 176 ΛΖ ΚΕ και ΛΘ.
20. Παυσανία, Βοιωτικά ΙΣΤ ΛΒ.
21. Πετρονώτης Αργ., Τροφώνιος και Αγαμήδης, 1995.
22. Ράσσελ Μπραντ, Ανάλυση του Πνεύματος, 1921.
23. Ροδάκης Περ., Μαντεία, Μυθολογία, 1985.
24. Ροδάκης Περ., Ζευς, Αίας, 1985.
25. Turner W., Journal of a tour in Levant, London, 1820.
26. Wordsworth Christopher, Athens-Attica and Greece. Μετάφραση, Δημολέα. Επιμέλεια Πολυδώρου Ιωάννα, Περιοδικό, Α. Κατσώνης, 1996.

Πηγές

ΕΠΕΤΗΡΙΣ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΒΟΙΩΤΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ - ΤΟΜΟΣ Γ, ΤΕΥΧΟΣ β' - Γ' ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΒΟΙΩΤΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ Θήβα, 4-8 Σεπτεμβρίου 1996

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License